vrijdag 4 september 2015

Bonen

1. Phaseolus

Phaseolus vulgaris 
Zaaien na 15 mei, in een droge periode.

Stamslabonen
Andere benamingen: sperzieboon, prinsessenboon, EN: snap bean.
Boterbonen
Andere benamingen: EN: yellow waxbean.
Droogbonen
Andere benamingen: EN: dry shelling beans.
Snijbonen
Andere benamingen: EN: slicing bean.

Phaseolus coccineus 
Pronkbonen
Eten als jonge snijboon of gedopt.
Andere benamingen: EN:runner bean.
Rassen: stampronkboon Hestia (ook geschikt voor in potten), stokpronkboon Sunset, stokpronkboon Painted Lady.

Phaseolus lunatus
Limabonen
Andere benamingen: EN:lima bean.
Phaseolus acutifolius Andere benamingen: EN:tepary bean.
Rassen: Black Mitla.

2. Vicia

Vicia faba var. maior
Tuinbonen
Andere benamingen: labboon, EN: broad bean
Zaaien vanaf februari.
Eten als gekookte bonen, kunnen dubbel gedopt worden (het vliesje rond de bonen verwijderen zodat je twee halve bonen krijgt).
Rassen: Red Epicure, Crimson Flowered

Vicia faba var. minor
Duivenbonen
Andere benamingen: EN: tic bean, field bean


3. Vigna

Vigna unguiculata
Vignabonen
Andere benamingen: koetjeserwt, EN: cowpea, black eyed pea
Eten als peultjes, gedopt of droog.

Vigna unguiculata ssp. sesquipedalis
Kousenband
Andere benamingen: EN: yardlong bean, asparagus bean


vrijdag 28 augustus 2015

Komkommer - True Lemon

Voor teelt in volle grond, je kan de planten horizontaal kweken of in een draad of hekwerk laten klimmen (dit houdt de planten droger en dus gezonder).

Zaaien binnenshuis vanaf april (2-3 in een potje) en uitplanten na 20 mei als de eerste echte blaadjes gevormd zijn of rechtstreeks in volle grond buiten vanaf eind mei, 2-4 zaden in een heuveltje.
Plantafstand : ongeveer 1 meter.
Kiemduur : 5-8 dagen. In een koud voorjaar kan de grond voor het planten opgewarmd worden door plastiekfolie te leggen.
Zaaitemperatuur minstens 20°C.

Je mag lange ranken toppen om meer zijscheuten te krijgen. Oogst begint na ongeveer 2 maanden en gaat door tot de eerste vorst. Oogst zodra de vruchten geel beginnen te worden. Oudere vruchten worden bitter maar je kan ze wel verder laten uitrijpen om als siervrucht te dienen.

Geschikt als rauwkost of om in te maken. Je kan de kleine zwarte stekeltjes eraf wrijven en de 'true lemon' eten als een appel.

Wanneer de bladeren geel worden kan dit op een stikstoftekort wijzen.

'True Lemon' is een oud ras en heeft bestuiving nodig om tot vruchtzetting over te gaan. Bij modernere komkommerrassen is dit eruit gekweekt om minder zaadvorming te krijgen. Plant je in een kas hou hier dan rekening mee!

vrijdag 21 augustus 2015

Muismeloen - Melothria scabra

Andere benamingen : muismeloentje (mouse melon), mexicaanse zure augurk (mexican sour gherkin), cucamelon, mexicaanse minikomkommer, sandía ratón, sandita.

Melothria scabra komt oorspronkelijk uit Mexico en Centraal Amerika. Het is een éénjarige klimplant die enkele meters hoog kan worden, de vruchtjes zijn groen gestreept (een beetje zoals een mini-watermeloen) en worden ongeveer 3 cm groot.

Zaaien op kamertemperatuur, kiemt na 10-14 dagen. Buiten uitplanten na de laatste vorst, aan klimgaas of draden (stokken zijn te dik). De hoofdscheut mag getopt worden als hij een meter of meer hoog is.

Gebruik : rauw in salade, in de wok of ingemaakt (in Frankrijk is de naam : concombre à confire)

vrijdag 14 augustus 2015

Wilde Lijsterbes - Sorbus aucuparia

De lijsterbes is een boom uit de rozenfamilie. Er bestaan tientallen soorten van waarvan vele worden aangeplant als sierboom. In België vinden we vooral de wilde lijsterbes (Sorbus aucuparia). De bloemen bloeien in mei, de bessen (eigenlijk een steenvrucht) zijn rijp vanaf augustus.
De vruchten zijn licht giftig, tenzij ze gedroogd of gekookt worden (of indien je de pitjes eruit prutst). De smaak is eerder bitter (zoals marmelade), indien je dit wat wil verzachten kan je wachten met plukken tot na de eerste vorst (maar dan zijn de vogels je misschien voor geweest...) of je kan de vruchten een nacht laten weken in water met een lepel azijn. Je kan de bessen ook een dagje in de diepvries stoppen voor gebruik. Ze bevatten veel vitamine C. Gedroogde bessen kunnen worden gebruikt als koffiesurrogaat of om op te knabbelen tegen heesheid.

Lijsterbes (foto:M.Vleeracker)


Lijsterbessengelei

Om gelei te maken laat je de bessen koken tot ze zacht zijn, afhankelijk van de hoeveelheid kan dit 20 minuten tot een half uur duren. Wil je heldere gelei dan laat je het sap gewoon uitdruppelen (bijvoorbeeld door een neteldoek), wil je liever jam dan druk je de pulp mee door een fijne zeef. Je kan ook de helft lijsterbessen en de helft appels gebruiken. Het sap terug aan de kook brengen en de helft van het gewicht aan kristalsuiker toevoegen (1 kg sap = 500g suiker). Nog 5 minuten laten koken, in propere potjes gieten en onmiddellijk afsluiten.

vrijdag 7 augustus 2015

Pepino - Solanum muricatum

De pepino is een overblijvende plant afkomstig uit Zuid-Amerika. Bij ons wordt hij meestal als éénjarige gekweekt maar wie de ruimte heeft kan de planten binnen laten overwinteren en in het voorjaar verpotten, ze geven dan vroeger vruchten in het volgende jaar.

Niet te diep zaaien in vochtige zaaigrond in het vroege voorjaar. De grond licht aandrukken. Het bakje eventueel afdekken met vershoudfolie of een glasplaatje om vochtig te houden. Op een warm plekje zetten (bv. bovenop de verwarming). Kiemt na 6 tot 10 dagen (afhankelijk van de temperatuur).

Na de kieming op een zonnige vensterbank zetten en in aparte potjes uitplanten wanneer de eerste 2 echte blaadjes te voorschijn komen.

In volle grond uitplanten of buiten in potten (minimum 25 cm diameter) na de laatste vorst (eind mei). De eerste bloemen verschijnen ongeveer 4 maanden na het zaaien, de vruchten zijn rijp na nog eens 2 maanden.

De vruchten kunnen verschillende vormen hebben van rond tot eivormig. Ze zijn rijp wanneer ze geel worden (met paarse strepen), ze voelen dan nog vrij hard maar je kan ze lichtjes indrukken en ze hebben een fijn aroma. Ten laatste plukken voor de eerste vorst en eventueel laten narijpen op het aanrecht (zoals tomaten). Ze zijn nog lang houdbaar (van enkele weken tot zelfs maanden) in een koele berging

zaterdag 1 augustus 2015

Gewone Vlier - Sambucus nigra

Er zijn verschillende soorten vlierstruiken, de gewone vlier (Sambucus nigra) is degene die we nodig hebben, verzeker je ervan dan de bladeren 3 tot 7 deelblaadjes hebben. Zijn het er meer (7 tot 11) dan heb je te maken met de zeldzame kruidvlier (Sambucus ebulus), de bessen van deze soort zijn ook zwart maar giftig (evenals de bloemen en bladeren). Een derde soort, de trosvlier (Sambucus racemosa) wordt vaak aangeplant als sierstruik en heeft rode bessen die volgens sommige bronnen ook gekookt eetbaar zijn.

vlierbes
Vlierbes (foto:M.Vleeracker)

Vlierbessensiroop
Pluk de bessen aan niet vervuilde struiken (niet op een industrieterrein of langs een drukke weg). De zwarte bessen zijn rijp in september-oktober. Rauw zijn ze licht giftig (1 of 2 proeven kan geen kwaad, meerdere veroorzaken braakneigingen en dergelijke) maar gekookt zijn ze eetbaar en heel gezond (o.a. rijk aan vitamine C).

Vergeet geen schort aan te trekken en eventueel handschoenen om het sap te persen want huid en kleding krijgen er zwart-blauwe vlekken van. Was de bessen en rits ze van de steeltjes met een vork. Eventuele groene of beschimmelde bessen verwijderen. Laat ongeveer 10 minuten koken in een bodempje water. Giet door een fijne zeef of een neteldoek en breng opnieuw aan de kook (gebruik een brede open pan zoals voor confituur). Voeg dan suiker toe aan het sap. Ongeveer 500 g suiker per liter sap, dit is 500g tot 750g per 1500g bessen. Je kan gewone kristalsuiker gebruiken of rietsuiker of kandijsuiker. Eventueel wat citroensap toevoegen helpt voor een betere bewaring. Je kan ook een takje tijm in de flessen steken (dood bacteriën). Laat nog 15 minuten koken en giet in flessen, sluit onmiddellijk af en bewaar droog en koel.

donderdag 30 juli 2015

Salie (Salvia)

Salie is een zeer uitgebreide en zeer veelzijdige familie. In Belgie (en Nederland) komt vooral de Salvia pratensis (veldsalie) nog in het wild voor.

Salvia officinalis (echte salie) is de klassieke soort voor gebruik in de keuken en als genezende plant.

Salvia hispanica (chia) is afkomstig uit Mexico. De zaden worden gemalen om brood mee te bakken en bevatten veel proteïne, ze worden ook gegeten als kiemen of geweekt als basis voor energie-drankjes. Chia was een belangrijke voedingsbron voor de Azteken. Niet winterhard, planten worden tot 1,5 meter hoog en kunnen als groen scherm gebruikt worden.

Salvia sclarea (scharlei of muskaatsalie) wordt gebruikt voor parfums en om de smaak van wijn en bier te versterken. Tweejarige, winterharde plant.

Scharlei
scharlei - blad (foto: M.Vleeracker)

Salvia pratensis (veldsalie) Overblijvende plant, zeldzaam in het wild in België en Nederland.

salvia pratensis
veldsalie (foto: M.Vleeracker)

Salvia apiana (witte salie, rooksalie of Californische salie) is een heilig kruid voor de Noord-Amerikaanse indianen en wordt nog steeds gebruikt bij meditatie en zuiveringsrituelen (smudging)

(Voor zaden van in België gekweekte witte salie zie pagina over zaden en zaaien)

Opmerking : Grijze salie, Woestijnsalie of Big Sagebrush is een plant van de Artemisia familie (Artemisia tridentata).







woensdag 29 juli 2015

Erwten (Pisum sativum)

Zaden beschermen tegen vogels met een net. Water geven in droge periode. Zaaien vanaf 10°C, kiemtijd 10-14 dagen, oogst na ca. 65 dagen.
Bij doperwten zijn alleen de gedopte erwten eetbaar (vers of gedroogd).
Peulerwten of Sluimerwten kunnen ook gedopt worden maar de volledige peul is eetbaar.

Waverex Petit Pois
Dwergvarieteit doperwten, ondersteunen in niet noodzakelijk, hoogte 40-50 cm.
Zeer fijn, rondzadig en zoet. Kan ook rauw (in salades) gegeten worden.

Vroege Zweedse Peultjes
(pisum sativum var. saccharatum)
Lage peultjes, geschikt voor potten en vierkante-meter-tuin. Zaaien vanaf maart.

peultjes
zweedse, vroege, lage peultjes (foto: M.Vleeracker)

Golden Sweet Pea - Boterpeultjes
Peulerwt afkomstig uit Azië.
Moeten aan steunmateriaal (gaas,bamboestokken,...) geteeld worden, hoogte 150 cm
knapperig geel peultje, de bloemen mogen ook gezien worden : gaan van roze, naar blauw, naar purper.

Kapucijners Blauwschokkers 'Ezetha'
(Eng: Brown Marrowfat Pea)(Pisum sativum medullare en sativum)
De planten schieten op tot een hoogte van 2m. Na de sierlijke purperroze bloei groeit een overvloed van paarsgekleurde peulen. De zaden zijn groen en zowel vers als gedroogd heel lekker.
Goed voor windschermen.

Kroonerwt
(Pïsum sativum var. umbellatum)

kroonerwt
Kroonerwt (foto:M.Vleeracker)

Een zeer oude en zeldzaam geworden doperwt. De bloemen groeien in clusters in de top van de planten en vormen zo een kroon. Worden ongeveer een meter hoog en moeten gesteund worden want de kroon wordt zeer zwaar in de top. De planten vertonen ook fasciatie (bandvorming) van de stengel (een afwijking die brede, afgeplatte stengels veroorzaakt).
Er zijn enkele varianten : de zalmkleurige (Salmon-Flowered crown pea) en de witte (Mummy White crown pea).

Brandnetels

Grote Brandnetel (Urtica dioica) en Kleine Brandnetel (Urtica urens)

Brandnetels bevatten veel mineralen (vooral ijzer) en vitamines. Van de gedroogde bladeren kan je thee zetten, de jonge scheuten (of bij oudere planten de topjes) worden gebruikt als spinazie of voor soep.

brandnetel
Grote Brandnetel (foto: M.Vleeracker)

Andere netels zoals blauwe en witte dovenetel zijn ook eetbaar maar niet zo lekker. Deze behoren ook tot een andere plantenfamilie (lipbloemenfamilie). De witte dovenetel (Lamium album) en de blauwe of paarse dovenetel (Lamium purpureum) zijn dus nauwer verwant aan keukenkruiden zoals tijm en rozemarijn dan aan brandnetels.

dovenetel
Witte Dovenetel (foto: M.Vleeracker)

dovenetel
Paarse Dovenetel (foto: M.Vleeracker)

Eenvoudig recept voor brandnetelsoep:

Pluk een vergiet vol jonge brandnetelscheuten (met handschoenen!) op een 'propere' plaats (zonder pesticiden, waar geen honden uitgelaten worden,etc.). Stoof een fijngesneden wortel en een gesnipperde ui in een lepel olijfolie tot ze zacht zijn. Voeg de gewassen netels toe en laat nog even stoven tot de netels geslonken zijn (de netels prikken dan niet meer).

Voeg water toe (ongeveer 2 liter) en laat een kwartiertje koken. Peper en zout naar behoefte en fijnmixen.